Pompeii en de Vesuvius.
(Een prachtige website over dit onderwerp vind je hier!)

Aan de voet van de vulkaan Vesuvius lagen rond het jaar 0 enkele gezellige Romeinse stadjes. Op 24 augustus 79 n.C. kwam hier met een vulkaanuitbarsting een einde aan.

Pas eeuwen later ontdekten onderzoekers de resten van de bedolven stadjes Pompeii en Herculaneum. In deze cursus (blz 16 t/m 20) ga je kijken naar wat er in het jaar 79 n.C. gebeurd is. Maak de opdrachten en begin daarna met deeltaak 3 "een werkstuk over een plein in Pompeii".

(Het forum in Pompeii, voor een grotere versie...hier klikken)

Hieronder weer informatie en opdrachten voor de KB/GL klassen. Ook hier zullen we weer de familie Niessink terugvinden. Zij hebben namelijk een vakantiehuisje niet ver van de Vesuvius. En natuurlijk zijn ze even bij de opgravingen van Pompeii wezen kijken. Veel succes.

(Opgravingen in Pompeii, voor een oud schilderij hierover...hier klikken)

Opdracht 1 Denk na!
a Wat zouden we in de grond moeten stoppen zodat over 1000 jaar (bijvoorbeeld) de mensen weten hoe wij hier in Nederland geleefd hebben?
b Wat denk je dat de onderzoekers in Pompei en Herculaneum allemaal in de grond gevonden hebben?

We gaan foto’s en tekeningen bekijken van Pompeii vroeger en nu. We hebben foto’s van hoe het stadje er nu uitziet, en hiervan heeft de tekenaar schetsen gemaakt om te laten zien hoe de stad er waarschijnlijk in het verleden uitzag.

(Bovenaan een luchtfoto van Pompeii nu...onderaan een tekening van Pompeii toen. Wil je nog meer van dit soort "verschillen" zien...klik dan hier!)

Uit opgravingen blijkt dat Pompei en Herculaneum twee normale Romeinse dorpen waren. Alle Romeinse voorzieningen waren aanwezig; badhuizen, het forum, de rechtbank, winkels, huizen voor rijke en arme mensen.

(Het forum compleet met tempel van Jupiter! Bovenaan de opgravingen nu...klik hier voor een grote versie. En onderop de tekening van hoe het is geweest...klik hier voor een grote versie!)

Er waren zelfs verschillende theaters! Het meest bezocht was natuurlijk het amfitheater. Hier keken de Romeinen naar gevechten van man tot man (gladiatoren), of gevechten met wilde dieren.

(Het grote amfitheater van Pompeii. hier werden gevechten geleverd tussen gladiatoren onderling. Of tussen gladiatoren en wilde dieren. Of er werden gevangenen terecht gesteld door middel van een gevecht)

Opdracht 2. De stad Pompeii vroeger en nu.
1) Welke huizen (winkels) herken je van de tekening terug op de foto?
2) Hoeveel soorten winkels zie je?
3) Noem nog 2 dingen die de tekenaar heeft nagetekend van de foto.
4) De bekende wereldreiziger Alex heeft in het verleden Pompeii ook bezocht.
Klik op deze link, bekijk de verschillen en geef aan:
a) Welke platen je het meest op elkaar lijken.
b) Welke platen er absoluut niet op elkaar lijken.
c) En noem drie dingen die je bij het vergelijken van foto's en tekeningen opvallen.
Voor een platenalbum van de jonge held Alex...hier klikken!

Het gerommel en gedreun in de verte wordt steeds sterker! Uit de Vesuvius komen grote dikke wolken en, als je goed kijkt, een stroom gloeiend hete lava. Jasper Niessink hoort ineens een enorme klap, een grote zwarte wolk van as en vuur komt als een sneltrein op het dorpje af.

( Een gevaarlijke pyroclastische wolk!)

Jasper wil wegrennen, maar struikelt over een paar stenen. De wolk heeft hem bijna te pakken en... hij wordt wakker in het hotel. Het dagje uit naar de Vesuvius en Pompeii had hem toch wel wat “gedaan”.

(Twee hoofdrolspelers uit de film: The last days of Pompeii! Ze staan hier vlak voordat de "gloedwolk" ze te pakken heeft! De film is gemaakt n.a.v. het boek van Edward George Bulwer-Lytton.)

(Uitbarsting van de Vesuvius)

Jasper droomde ervan, maar op 24 augustus 79 na Christus gebeurde het echt. De Vesuvius barstte uit en slingerde stenen, as en stof hoog de lucht in. Deze stofwolk hulde de hele streek in een dikke duisternis. Dodelijke dampen van zwavel, zoutzuur en andere chloriden verspreidden zich. Doordat de Romeinse schrijver Plinius in de buurt logeerde, hebben we een ooggetuige.

Hij beschreef de uitbarsting namelijk in een brief. Daarin schreef hij: “Op 24 augustus, rond 1 uur ’s nachts, wees mijn moeder een rare wolk aan. We begrepen eerst niet, maar later wel dat deze van de Vesuvius kwam. De wolk leek op een boom, omdat hij eerst hoog opsteeg als een stam, en daarna in takken uiteen waaierde”. uiteen waaierde.” Ten tijde van deze uitbarsting waren de omringende steden in groot gevaar.

(Schilderij van de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.C. Voor een grotere versie...hier klikken! Voor een bijzonder project waarbij dit schilderij "opnieuw wordt gemaakt"...hier klikken!)

De meeste inwoners van Herculaneum konden tijdig een veilig onderkomen zoeken. De inwoners van Pompeii waren echter minder gelukkig; van de 15 000 tot 20 000 inwoners stierven er ca. 2000. De inwoners liepen het gevaar bedekt te worden door een laag vulkanische modder, vulkanische slakken en een regen van fijne asdeeltjes.

Daarnaast was er het gevaar van insluiting in huizen, giftige zwaveldampen en wolken met chloorgas, ineenstortende huizen. De bewoners van Pompeii probeerden in paniek nog te vluchten, maar minimaal 2000 mensen is dat niet gelukt! Zelfs als ze de vuurwolk konden voorblijven om het strand en de zee te beriken, konden ze nog niet weg. “door de hoge golven en de harde tegenwind konden ze niet veilig over zee vluchten”, schreef Plinius verder in zijn brief.

Opdracht 3. Lees de teksten hierboven en vul de juiste woorden in:
In 79 n.C. woonden mensen in .......... en .......... rustig in hun steden. Veel boeren hadden landerijen op de helling van de .......... Toen barstte de vulkaan ineen uit! Terwijl er .......... de lucht in werden geslingerd en het steeds .......... werd, probeerden mensen te vluchten. Veel mensen werden toch .......... onder de modder en lava, terwijl anderen stikten in de .......... dampen! Totaal .......... mensen stierven op deze dag, dat is een tiende deel van de bevolking. In latere eeuwen is de .......... nog meer keer uitgebarsten.

(Schilderij van een latere uitbarsting van de Vesuvius. Voor een grotere versie...hier klikken!)

Opdracht 4. Verbind de juiste woorden of begrippen:

Het jaar 79 n.C. Jasper wist wel beter, maar vroeger wisten de mensen niet dat de Vesuvius een vulkaan was. Voor hen was het gewoon een berg bedekt met bomen en wijnranken.

(Mooie luchtfoto van de Vesuvius en de omgeving. Voor een grote luchtfoto van Pompeii en de Vesuvius...hier klikken!)

Een van de eersten die iets begreep van zijn vulkanische aard, was de Griekse geograaf Strabo (19 n.C.), die meende dat zijn rotsen door een vuur werden verwarmd. Pas rond 79 n.C. begrepen de Romeinse geleerden wat een vulkaan kon doen. Pompeii werd door as en puin bedekt, en pas rond 1750 opnieuw teruggevonden.

(Een oude tekening van de kustlijn rond de Vesuvius)

Als je nu door de restanten van de stad rondloopt, lijkt het of het leven er van het ene op het andere moment tot stilstand is gekomen. En dat is ook precies wat er toen gebeurde, de inwoners hadden geen schijn van kans! Hun lichamen zijn nu met hun huizen, tempels, kunstwerken en gebruiksvoorwerpen opgegraven. Hetzelfde ontdekte men bij de door een dikke laag lava en modder bedekte stad Herculaneum.

(Om te kunnen begrijpen hoe men dat deed...klik je op deze link!)

En net als Jasper Niessink kunnen ook wij nu wandelen tussen de ruïnes van een echte Romeinse stad. We kunnen er zien hoe de mensen in de Romeinse tijd geleefd hebben. (Wil je zelf eens door zo'n oude Romeinse villa lopen, klik dan op deze link!)

Opdracht 5. Lees de tekst hierboven, en vul opnieuw de juiste woorden in:
Vroeger dacht men dat de .......... een “normale” berg was. Maar in .......... bedolf een geweldige uitbarsting van deze .......... twee Romeinse steden genaamd: .......... en .......... Pas in de eeuw ontdekte men deze steden opnieuw onder de .......... Nu kunnen we kijken hoe de inwoners van .......... en .......... rond het jaar 0 geleefd hebben.

(Het omcirkelde gebied is waar de resten van Pompeii nu te vinden zijn)

Pompeii en Herculaneum nu. Rond 1750 ontdekten onderzoekers onder een laag modder en as de resten van twee oude Romeinse steden. Ze lagen daar alsof er “gisteren” nog inwoners geweest waren. Veel mensen waren bedolven door vulkanische as dat (vermengd de regen) als vloeibaar cement naar beneden kwam vallen.

Maar het ergste was de verschrikkelijke "gloedwolk" die alles op zijn weg vernietigde. Mensen die hierdoor werden overvallen, hielden eenvoudig op te bestaan! Hieronder een foto van een overmoedige chauffeur die moet rijden voor zijn leven!

(Voor een voorbeeld van wat zo'n wolk kan aanrichten...klik hier!)

Hierdoor zijn er vele resten gevonden van vroegere inwoners die zo goed bewaard zijn, dat we zelfs kleding, kapsels en gelaatsuitdrukkingen kunnen onderscheiden.

In onze tijd bezoeken veel toeristen de twee steden, spannend als je weet dat nog grote delen van de steden onder de grond liggen. Wie weet wat er in de komende tijd nog ontdekt gaat worden.

(Een oude foto van opgravingen bij Pompeii. Voor een grotere oude tekening over dit onderwerp...hier klikken)

Opdracht 6. Bij geschiedenis noemen we dingen die gebruikt worden om iets over vroeger te weten te komen “bronnen”. Voorwerpen of afbeeldingen noemen we ongeschreven bronnen. Teksten op papier (boeken) en op steen (grafstenen) noemen we geschreven bronnen.
1) Bedenk welke ongeschreven bronnen men in Pompei en Herculaneum gevonden heeft.
2) Bedenk welke geschreven bronnen men in Pompei en Herculaneum gevonden heeft.
3) Wat zijn de bronnen hieronder...geschreven of ongeschreven?

Zin in een spelletje? Klik dan op deze link! Veel succes.

Opdracht 7. Samenvatting van wat je gelezen hebt.
1) Hoe noemen we dingen waarvan we leren over het verleden?
2) Noem een paar Romeinse “voorzieningen”die in Pompeii en Herculaneum te vinden waren.
3) Beschrijf kort de uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus.
4) Waarom weten we nu zoveel van deze uitbarsting en haar gevolgen? (Geef twee redenen!)

(Hier een voorbeeld van een "ongeschreven bron", mozaïk uit Pompeii. Voor voorbeelden van de vele fresco's uit Pompeii...hier klikken!)

Als je al die voorbeelden hebt gezien kun je zeker wel een fresco "in elkaar zetten", of niet soms? Proberen...klik dan op deze link!

(De Vesuvius met Napels op de achtergrond. Voor een "close-up"...hier klikken!)

De Vesuvius als vriend en vijand. In Nederland vroeg Jasper zich al af waarom mensen op of bij een vulkaan gaan wonen. Maar hier in Italië begrijpt hij het wat beter. Vulkaanas is erg vruchtbaar en daarom liggen er vaak op of vlak onder een vulkaan akkers. Hierop verbouwen boeren allerlei groenten en granen.

En tegen de Vesuvius groeien bijvoorbeeld druiven waarvan de “Lacrima Christi” wordt gemaakt. Die wordt gezien als één van de beste wijnen van Italië.

(Rare jongens die Romeinen? Ze kunnen niet alleen wijn maken, maar ook lekker eten. In de tijd dat wij nog in vellen rondliepen, haalden de mensen uit Pompeii hun eten bij de snackbar! Voor nog een foto van deze oude snackbar...hier klikken!)

Bovendien bezoeken veel toeristen nu de restanten van Pompeii, wat ook weer geld oplevert. Daarom hebben de mensen vaak een soort haat/liefde verhouding met een vulkaan als de Vesuvius.

Oude advertentie voor het (oude) Eremo Hotel op de helling van de Vesuvius. Een duidelijk voorbeeld van de haat/liefde verhouding met de vulkaan. Voor een oude kaart van dit hotel...hier klikken!

Opdracht 8. Vul het juiste woord in!
A Mensen wonen op/bij een .......... omdat de grond daar erg .......... is. (berg, kaal, vruchtbaar, vulkaan)
B Er kunnen verschillende producten verbouwd worden zoals: .......... (kruiden, granen, druiven, meloenen, olijven, aardappels, meloenen, suikerbieten.)
C Ook verdienen de mensen veel .......... aan het .......... (geld, voedsel, toerisme, visserij)
D Beroepen die je bij toerisme ziet zijn .......... (soldaten, souvenirwinkels, gidsen, boeren)
E De kans op een .......... tijdens jouw leven is meestal erg klein. (oorlog, uitbarsting, explosie, uitkering, vriendschap)

(De Vesuvius blijft in het nieuws. Voor een krant uit 1944...hier klikken!)

Hoge “oprotpremie” voor het verlaten van de Vesuvius. De Italiaanse regering maakt zich zorgen over de mensen die bij de Vesuvius wonen. Er wonen teveel mensen om bij een vulkaanuitbarsting op tijd te kunnen evacueren. De regering heeft besloten om iedereen die wil verhuizen daarvoor € 25.000,= te geven. De regering denkt overigens dat ze het geld dat aan de “vertrekkers” is betaald terug kan verdienen.

Bijvoorbeeld door de lege huizen te gebruiken voor opvang of projecten voor toeristen. Want toeristen kunnen natuurlijk gewoon de Vesuvius beklimmen, de opgravingen bij Pompeii zien, van de mooie omgeving genieten. En vooral souveniers kopen!

Toch is niet alles helemaal veilig! Normaal gesproken komt deze vulkaan een keer in de 60 jaar tot leven. (De opgebouwde spanning onder de grond is dan te groot) En de laatste uitbarsting was al meer dan 60 jaar geleden en verwoestte een dorp. Als de Vesuvius nu uitbarst, hebben 600.000 mensen een probleem. De overheid denkt namelijk dat er maar 400.000 van deze mensen op tijd kunnen wegkomen.

Opdracht 9. Verhuispremie?
A In de leertekst lees je dat de Italiaanse regering wil dat mensen bij de Vesuvius weggaan.
Omcirkel de voordelen van het wonen bij/op de Vesuvius.
€ 25.000 - vruchtbare grond - toerisme - uitbarsting - teveel mensen - familie in de buurt - gevaarlijk - de vulkaan “slaapt” - lx per 60 jaar uitbarsting - 60 jaar geleden laatste uitbarsting - verhuizen - in je eigen huis blijven.
B Geef je mening: moeten de mensen verhuizen, of mogen ze blijven waar ze al jaren gewoond hebben?

(Uitbarsting Vesuvius in 2005 of 2006?)

Opdracht 10. Samenvatting.
1) Waarom zouden de mensen op/bij een vulkaan willen wonen?
2) Welke beroepen zullen de meeste mensen aan de Middellandse kust hebben?
3) Bedenk verschillen tussen boeren uit Nederland met boeren uit Italië. (Klimaat, techniek, rijkdom)
4) Bekende uitbarstingen van de Vesuvius waren er in 79, 1631, 1794, 1906, 1913, 1926, 1929 en 1944. (In 2000 jaar dus “maar” 8 keer.) Hoe groot is de kans dat er een uitbarsting zou komen in jouw leven?
5) Stel: je kunt kiezen tussen “een boerderij en vruchtbare grond met een minimale kans op een vulkaanuitbarsting”, of “een boerderij op veel minder vruchtbare grond zonder kans op een vulkaanuitbarsting”. Welke keus zou jij maken, en waarom?
6) Een andere bron van inkomsten bij de Vesuvius is het Toerisme, bedenk een paar beroepen die hierbij horen.

Verschillende films over Pompeii. (Met dank aan "Kox Kollum")

1) Een korte animatie over de kracht van een gloedwolk!
2) Een film over het forum (plein) van Pompeii.
3) Een film over het amfitheater van Pompeii.
4) Een impressie van de opgravingen in Pompeii.
5) Een Powerpoint presentatie over Pompeii.

Verschillende websites over Pompeii.

1) Romeins/Pompeii.net (Een aanrader!)
2) Beelden uit de oudheid.
3) Kleine site over Pompeii.
4) Geschiedenis van Pompeii.
5) Mooie website over Pompeii van dhr Ploeger.
6) Gewoon wat mooie foto's van Pompeii.
7) Nog zo'n site. (Foto's wat donker)
8) Papyrus Romana. Site in de vorm van een krant uit die tijd!

Verder kun je natuurlijk zelf aan informatie komen d.m.v. verschillende boeken. In onze mediatheek verschillende boeken over Pompeii. Onder andere "De reizen van Alex: Pompeii deel 1 & 2" En ook het mooie kijkboek Pompeii van uitgeverij Casterman". Zo zijn er nog veel meer boeken, zoals het kijkboek hieronder!